STEREOLOJİ KURSU

Tarih: 07.10.2008 

Prof. Dr. Cemal Gündoğdu

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi Patoloji A.D.

Doç. Dr. Bünyami Ünal

Türk Stereoloji Derneği Kurucu Üyesi

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Histoloji-Embriyoloji A.D.

Ögr. Gör. Sinan Canan

Türk Stereoloji Derneği Kurucu Üyesi

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi, Fizyoloji A.D.

Arş. Gör. Dr. Deniz Ünal

Arş. Gör. Osman Nuri Keleş

Doktora Öğrencisi İsmail Can

Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi, Histoloji Embriyoloji A.D

Stereoloji Hakkında Bilgi:

Stereoloji, uzaydaki üç boyutlu objelerin (biyolojik yapılar, metalurjik örnekler vb.) iki boyutlu kesitlerinden elde edilen verilere dayanarak, onların uzaydaki gerçek üç boyutlu özellikleri ile ilgili yorumlar yapılmasını sağlayan bilim dalıdır.

Bu kesitlerin, herhangi bir yapının içinden geçen ve yapının bileşenleri ile kesişen düzlemler oldukları düşünülürse, ilgili yapının her bir bileşeni, bu kesitlerde, sayısı, büyüklüğü, kapladığı uzunluk, alan ve hacim oranıyla ilişkili bir biçimde izdüşümler (profiller) oluşturur. Bu izdüşümler ise ilgili yapının içerdiği bileşenler hakkında bilgi almak üzere kullanılabilir.

Stereolojik metotların en önemli dayanağı  “Sistematik Rasgele Örnekleme” (SRÖ) stratejisidir. Bu örnekleme şeklinin en önemli özelliği, çalışılacak yapıdan örnek elde etmenin gerekli olduğu zamanlarda, yapının her noktasının eşit örneklenme şansının olmasının sağlanmasıdır. Biyolojik yapılar, genellikle, araştırıcı için inceleme konusu olan içeriklerine göre (hücre, çekirdek, vezikül vb.) çok büyük olduklarından, çalışmalar için yapıdan elde edilen tüm kesitlerin değerlendirilmesi, pratik olarak imkansızdır. Söz gelişi, insan neokorteksindeki toplam nöron sayısını hesaplamak için,  ilgili beyinlerden alınacak on binlerce histolojik kesitin stereolojik olarak incelenmesi hem çok zor hem de külfetlidir. Bu durumda değerlendirilmesi muhtemel tüm örnekler (kesitler) arasından daha az sayıdaki örnek belli oranlarda seçilmelidir. Bu seçim yapılırken, örneklerin, söz konusu yapıyı en iyi şekilde temsil etmesi için, yapının her noktasının eşit örneklenme şansının olması, istatistiksel bir zorunluluktur. Bu şartı sağlamak için, rasgele seçimler yapmak da, bu sorunu tam olarak çözememektedir. İşte SRÖ'nin önemi burada göze çarpar. SRÖ, önceden belirlenen sabit bir aralık boyunca ve ilk aralık içinden rasgele bir noktadan başlayarak, ilgilenilen yapının tamamının örneklenmesini kapsar. Önceden belirlenen bu örnekleme aralığı (örneğin, her beşinci kesiti veya parçayı seçmeye karar verildiğinde ilk beş kesitlik seri), örneklemenin sistematik kısmını, ilk aralık içinde herhangi bir noktadan başlanması (örneğin, ilk beş kesit içinden herhangi birinin başlangıç olarak seçilerek, bu kesitten sonra gelen her beşinci kesitin örnek olarak seçilmesi) ise, örneklemenin rasgelelik özelliğini tanımlar. İstatistiksel olarak, bu tip bir örneklemede, kullanılan örnek sayısı ne kadar fazla olursa, yapının her noktasının eşit örnekleme şansı olduğundan, homojen ve verimli bir örnekleme elde etme şansı da o kadar artar.

Stereolojik metotlarda kullanılan yöntem ve prensiplerin büyük bir kısmı, SRÖ mantığının türevleri olarak düşünülebilir. Partikül sayımı, alan ve hacim oranları gibi hesaplamalarda, ilk şart, çalışılan yapının her aşamada (parçaların seçimi, kesitlerin örneklenmesi, sayım araçlarının ve alan örneklerinin belirlenmesi vb.) ve sistematik olarak örneklenmesidir.

Kurs Programı:

07.10. 2008 Salı

08:30–09:00 AÇILIŞ VE KAYIT

09:00–10:00 Stereolojik Yöntemlerin Önemi, Temel Stereolojik Kavramlar ve Sistematik Rastgele Örnekleme (B. Ünal)

10:0–10:15 Ara

10:15–11:00 Cavalieri Prensibi ve Kesit Kalınlığı Ölçüm Yöntemleri (B. Ünal)

11:00–11:15 Ara

11:15–11:45 Fiziksel ve Optik Disektör (B. Ünal)

11:45–12:15 Fiziksel ve Optik Parçalama (S. Canan)

12:00–13:30 Öğle Arası

13:30–14:00 Patolojik Uygulamalarda Stereolojinin Yeri (C. Gündoğdu)

14:00–14:30 Cavalieri prensibi kullanılarak yapılan temel ve klinik çalışmalardan örnekler (İ Can, B. Ünal)

14:30–15:00 Fiziksel ve optik disektör yöntemler kullanılarak yapılan temel ve klinik çalışmalardan örnekler (B. Ünal, O. N. Keleş, D. Ünal)

15:00–15:15 Ara

15:15–15:45 Fiziksel ve optik parçalama yöntemler kullanılarak yapılan temel ve klinik çalışmalardan örnekler (S. Canan)

15:45–16.00 Ara

16.00-18.00  Bilgisayar destekli stereoloji uygulamaları (O. N. Keleş, D. Ünal., İ. Can)

18:15–19:00 TARTIŞMA, SERTİFİKA VERME ve KAPANIŞ (C. Gündoğdu, B. Ünal, S. Canan, İ Can, O. N. Keleş, D. Ünal )